ايرج افشار
314
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى )
شيخ بهايى تعيين كرده است . معروف چنين است كه قبل از بناى اين مسجد استادان و معماران ابتدا تمام محوّطهء آن را بقدرى كنده تا به آب رسيده بعدا آن را با صاروج و سنگ پر كرده تا به سطح امروزى رساندهاند ، بعد بناى مسجد را روى آن گذاشته . مسجد شاه سه گنبد و چهار ايوان دارد و از تمام ايوانها عالىتر ايوان سمت جنوب آن است و از گنبدها هم مرتفعتر و عظيمتر كه گنبد اصلى مسجد محسوب مىشود گنبد جهت قبله است كه خود پنجاه ذرع و ارتفاع ايوان آن سى و دو ذرع است و دو منارهء بلند در دو طرف آن ساختهاند كه ارفع تمام منرههاى مساجد اصفهان محسوب مىشوند . در دو طرف گنبد دو چهل ستون ساخته شده و عقب آنها دو صحن بزرگ است كه وسعت [ 39 ] هركدام از آنها به قدر يك مسجد معمولى است . طرف راست محراب مسجد منبرى از سنگ مرمر گذاردهاند كه يكپارچه است و به همين جهت قابل دقّت بسيار به شمار مىآيد . طول مسجد يكصد و چهل و شش و عرض آن هشتاد و چهار ذرع و تمام داخل گنبدها و ايوانها و راهروها كاشىكارى و ازارههاى ديوارها از مرمر است و كاشىكاريهاى اين مسجد هم مثل مسجد شيخ لطف الله اسباب حيرت ناظران و خيرگى ديدگان صاحبان بصيرت است . ليكن افسوس كه به واسطهء غفلت و بىخبرى مردم و تعمّد زمامداران سابق در غافل نگهداشتن عامّه چنان گردوغبار مذلّت بر چهرهء اين آثار جميله تشسته و بقدرى در و ديوار و داخل و خارج آنها را دست تصرّف غافلان صدمه زده كه بيم خرابى كلّى آن مىرود و با داشتن موقوفات بسيار تاكنون كسى به فكر پاك كردن غبارى كه روى كاشىهاى ملوّن خوشمنظر سقفها و خطوط بهجتآور كتيبهها را گرفته نيفتاده است . 10 - سردر قيصريّه ميدان نقشجهان از اطراف به بازارهاى بزرگ اصفهان راه دارد ، از آن جمله در قسمت شمال آن سردر بازار معروف به قيصريّه واقع شده كه محاذى در مسجد